Para önce Güvenli Ödeme Sistemi'ndeki bir hesaba yatırılıyor, satış noterde onaylandığı anda satıcının banka hesabına aktarılıyor. İnternette araba sat aramasıyla yola çıkan herkesin, alıcıyla fiyat konuşmadan önce bu kuralı bilmesi gerekiyor; çünkü ödemenin nasıl ve ne zaman yapılacağı artık pazarlığın değil, sistemin konusu. Ticaret Bakanlığı ile Türkiye Noterler Birliği'nin birlikte kurduğu sistem ilk olarak galerilerin satışlarında zorunluydu; bugün bireyler arasındaki satışlar da dahil olmak üzere tüm ikinci el kara taşıtı satışlarında kullanılıyor.

Satış adım adım nasıl ilerler?

  1. Satıcı süreci başlatır. Satış bilgileri sisteme girilir ve işleme ait bir referans numarası oluşur.
  2. Alıcı parayı yatırır. Alıcı, notere gitmeden önce bu referans numarasıyla satış bedelini Türkiye Noterler Birliği ile anlaşmalı bir bankaya ya da ödeme kuruluşuna yatırır. Para bu aşamada satıcıya geçmez, güvenli hesapta bekler.
  3. Noterde imza atılır. Noter aracın kaydını kontrol eder, taraflar satış sözleşmesini imzalar.
  4. Para satıcıya geçer. Satış onaylandığı anda güvenli hesaptaki tutar satıcının hesabına aktarılır.

Satış herhangi bir nedenle gerçekleşmezse işlem iptal edilebilir ve alıcının yatırdığı para, yatırdığı kuruluş tarafından ona iade edilir. Sistemin kullanımı için bankaya göre değişen, satış bedeline oranla küçük bir hizmet ücreti alınır. Ödemenin noterden önce yatırılması gerektiği için, alıcının parayı hangi gün ve hangi kuruluş üzerinden yatıracağını randevu gününden önce konuşmak devir gününün aksamasını önler.

Sistem hangi riski ortadan kaldırıyor, hangisini kaldırmıyor?

Güvenli Ödeme Sistemi, araç satışlarındaki en bilinen üç sorunu çözmek için tasarlandı: büyük tutarlarda nakit taşımak, sahte parayla karşılaşmak ve devir yapıldıktan sonra paranın hiç ödenmemesi. Para devirle aynı anda el değiştirdiği için satıcı aracını, parası hesabına geçmeden teslim etmiş olmaz. Alıcı açısından da güvence aynıdır: para, araç adına devredilmeden satıcıya geçmez.

Sistemin kapsamadığı riskler ise tarafların dikkatine kalır:

  • Sistem dışı kapora: İlanlar üzerinden "aracı ayırtmak için" istenen ya da gönderilen kaporalar bu güvencenin dışındadır. Ödeme, sistemdeki referans numarası üzerinden yapılmalıdır.
  • Fiyatın doğruluğu: Sistem paranın güvenle el değiştirmesini sağlar, fiyatın piyasaya uygun olup olmadığını değerlendirmez.
  • Hasar beyanı: Aracın hasar geçmişine dair yanlış ya da eksik beyan, satıştan sonra anlaşmazlık konusu olabilir. Hasar kaydını satıştan önce e-Devlet'teki "Trafik Poliçe ve Hasar Bilgileri" hizmetinden sorgulamak bu riski azaltır.

Noter satıştan önce neyi kontrol eder?

Ödeme hazır olsa bile noter, aracın kaydında satışı engelleyen bir durum olup olmadığına bakar. Motorlu taşıtlar vergisi borcu, gecikme zammı, trafik idari para cezası ya da haciz ve rehin gibi kısıtlayıcı bir şerh varsa devir yapılmaz. Bu yüzden satıştan önce e-Devlet üzerinden borç sorgusu yapmak, noterde vakit kaybını önler. Zorunlu trafik sigortası bitmiş araçlar ise şerh düşülerek satılabilir.

Noterde satıcıdan istenen temel belgeler kimlik ve araç ruhsatıdır. İşlemi bir başkası yapacaksa noter onaylı vekaletname, satıcı bir şirketse imza sirküleri gerekir. Türkçe bilmeyen yabancı uyruklu taraflar için ise işlem sırasında yeminli tercüman bulunması istenir.

Ekspertiz raporu ödemeden önce mi gelir?

Evet, pratikte ekspertiz ödemeden önceki son adımdır. Alıcı, parayı güvenli hesaba yatırmadan önce aracın durumunu bağımsız bir ekspertiz raporuyla görmek ister ve fiyat çoğu zaman bu rapordan sonra kesinleşir. Yetki belgeli ikinci el araç işletmeleri, sattıkları araç için satıştan önce ekspertiz raporu almak zorundadır; sekiz model yaşını ya da 160.000 kilometreyi geçmiş araçlar bu zorunluluğun dışında kalır. Bireyler arasındaki satışlarda rapor zorunlu değildir, ancak alıcılar fiyatı konuşmadan önce genellikle bu raporu ister.

Kredili araç satılırken ödeme nasıl planlanır?

Taşıt kredisiyle alınmış araçlarda bankanın koyduğu rehin şerhi, kredi kapanıp şerh kaldırılmadan devre izin vermez. Bu nedenle kredili araç satışında ödemenin iki parçası olur: önce bankaya kalan borç ödenir, şerh kalkar, ardından kalan tutar satıcıya geçer. Bu sıralamanın kim tarafından ve hangi gün yürütüleceği satıştan önce netleşmezse devir günü ertelenebilir. Bazı kurumsal alıcılar kalan krediyi kendileri kapatıp bakiyeyi satıcıya ödeyerek bu adımı satıcının üzerinden alır.

Satıcının sık yaptığı üç hata

  • Borcu noterde öğrenmek: Vergi ya da ceza borcunun devir anında ortaya çıkması, alıcı ve para hazır olsa bile işlemi o gün durdurur.
  • Ödeme kanalını konuşmamak: Alıcının parayı hangi kuruluşa ve ne zaman yatıracağı belirsiz kalırsa randevu boşa gider.
  • Hasar geçmişini eksik anlatmak: Ekspertizde çıkan ve önceden söylenmemiş bir kayıt, fiyatın son dakikada yeniden pazarlığa açılmasına yol açar.

Alıcıyı seçerken ödeme şartlarına bakın

Teklifler karşılaştırılırken çoğu zaman yalnızca rakama bakılır. Oysa ödemenin hangi kanaldan ve hangi anda yapılacağı, satışın ne kadar güvenli ve ne kadar hızlı biteceğini belirler. Bir alıcıyla anlaşmadan önce şu üç soruyu sormak yeterli bir eleme sağlar: Ödeme devirle aynı anda mı yapılıyor? Nakit mi, banka hesabına mı? Komisyon ya da dosya masrafı adıyla bir kesinti var mı? Bu soruların cevabı netse, teklif edilen rakam ile hesabınıza geçecek rakam arasındaki farkı da baştan görürsünüz. Özellikle aynı gün devir vaat eden alıcılarda, ödemenin Güvenli Ödeme Sistemi üzerinden mi yoksa firmanın kendi hesabından mı yapılacağını sormak, sürecin hangi güvenceyle ilerleyeceğini gösterir.

Örneğin Konya'da kurumsal araç alımı yapan Aracını Hemen Sat, sitesinde nakit ödeme yapmadığını, noter devri ile ödemenin aynı işlemde yürütüldüğünü ve tutarın banka hesabına aktarıldığını, kredili araçlarda kalan borcun kapatılmasını da kendisinin üstlendiğini belirtiyor. Hangi alıcıyla çalışırsanız çalışın, bu bilgilerin yazılı olarak verilmesi sürecin sonunda karşınıza çıkabilecek soru işaretlerini baştan kapatır.