Tehlike sınıfı yalnızca akademik bir etiket değil. Hangi belgeye sahip kişinin görevlendirileceğini, ayrılacak süreyi, eğitim sürelerini ve risk değerlendirmesinin yenileme periyodunu bu ayrım belirliyor.

Üç Tehlike Sınıfı

6331 sayılı Kanun kapsamında işyerleri üçe ayrılıyor: az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli. Sınıflandırma, işyerinin faaliyet konusuna göre yapılıyor ve İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin Tehlike Sınıfları Tebliği'nde tanımlanıyor.

Sınıf

Örnek faaliyetler

Az tehlikeli

Muhasebe ofisi, avukatlık bürosu, yazılım şirketi, kırtasiye, eczane, kurs merkezi

Tehlikeli

Gıda üretimi, tekstil, mobilya imalatı, market zincirleri, bazı sağlık hizmetleri

Çok tehlikeli

Maden, inşaat, kimya, metal döküm, yapı işleri, patlayıcı üretimi

Dikkat edilmesi gereken nokta şu: sınıflandırma işletmenin büyüklüğüne bakmıyor. Üç kişilik bir kaynak atölyesi ile iki yüz kişilik bir fabrika aynı sınıfta olabiliyor.

Bir diğer ayrıntı, sınıfın işveren tarafından seçilemiyor olması. Kayıttaki faaliyet kodu neyse sınıf da o — bu yüzden sahada görevlendirilen iş güvenliği uzmanı ilk iş olarak tescil kaydını isteyip kodu kontrol ediyor.

NACE Kodu Nedir?

NACE, Avrupa Topluluğu'nda ekonomik faaliyetlerin istatistiki sınıflandırması. Türkiye'de de işyerlerinin faaliyet konusu bu kodlama üzerinden tanımlanıyor.

İşyeri SGK'ya tescil edilirken bir NACE kodu alıyor. Tehlike sınıfı da bu koda bakılarak belirleniyor — yani sınıfı seçen siz değilsiniz, faaliyet kodunuz.

Kod altı haneli ve kademeli bir yapıda. İlk haneler ana faaliyet alanını, son haneler alt dalı gösteriyor. Aynı ana faaliyet içinde farklı alt kodlar farklı tehlike sınıfına girebiliyor.

Bu kademeli yapı, "biz zaten şu sektördeyiz" genellemesini işe yaramaz kılıyor. Sınıfı belirleyen şey sektörün adı değil, o altı haneli kodun karşısında ne yazdığı.

Kendi Tehlike Sınıfınızı Nasıl Öğrenirsiniz?

Üç adımlı basit bir yol var.

Birinci adım: SGK işyeri tescil kaydınızdaki NACE kodunu bulun. Bu kod tescil belgesinde ve e-Devlet üzerindeki işyeri bilgilerinde yer alıyor.

İkinci adım: Tehlike Sınıfları Tebliği'nin ekindeki listede bu kodu arayın. Her kodun karşısında sınıfı yazıyor.

Üçüncü adım: Faaliyetinizin gerçekten o kodla örtüşüp örtüşmediğini kontrol edin. Burası en çok atlanan adım.

Kayıttaki kod ile fiilî faaliyet ayrıştığında sorun çıkıyor. Ofis olarak tescil edilmiş bir yerde küçük çaplı imalata başlanması, o işyerini bambaşka bir kategoriye taşıyor — ama kayıt güncellenmediği sürece bu görünmüyor.

Tehlike Sınıfı Neyi Belirliyor?

Sınıf, mevzuatın neredeyse tamamını etkiliyor.

Konu

Az tehlikeli

Tehlikeli

Çok tehlikeli

Gereken belge sınıfı

C

En az B

A

Uzman süresi (çalışan/ay)

10 dakika

20 dakika

40 dakika

Hekim süresi (çalışan/ay)

5 dakika

10 dakika

15 dakika

Tabloya ek olarak çalışan eğitim süreleri ve risk değerlendirmesinin yenileme periyodu da sınıfa göre değişiyor. Yani yanlış sınıf, zincirin tamamını yanlış kuruyor.

Sınıf Değişebilir mi?

Evet ve bu sanıldığından sık oluyor.

En yaygın senaryo faaliyet genişlemesi. Satış yapan bir işletme kendi üretimine başladığında, danışmanlık veren bir firma saha hizmetine geçtiğinde kod ve sınıf değişiyor.

İkinci senaryo tebliğ güncellemesi. Tehlike Sınıfları Tebliği zaman zaman revize ediliyor ve bazı faaliyetlerin sınıfı değişebiliyor.

Sınıf yükseldiğinde mevcut görevlendirme geçersiz hâle gelebiliyor. Önceden C sınıfı belgeyle görevlendirilmiş bir iş güvenliği uzmanı işyeri tehlikeli sınıfa geçtiğinde orada görev alamıyor ve yeni sözleşme kurulması gerekiyor.

Bu geçiş sessiz olduğu için tehlikeli. Faaliyet değişiyor, kayıt güncellenmiyor, görevlendirme eski hâliyle devam ediyor. Denetimde ya da kaza sonrasında fark edildiğinde, o döneme ait tüm çalışmalar tartışmalı hâle geliyor.

Aynı Sektör, Farklı Sınıf: Nasıl Oluyor?

Kafa karıştıran durum genelde burada çıkıyor. İki işletme aynı işi yapıyor gibi görünüyor ama farklı sınıfta.

Sebep alt faaliyet kodlarının ayrışması. Örneğin gıda alanında paketleme yapan bir işletme ile ısıl işlem uygulayan bir işletme farklı kodlara giriyor. Aynı şekilde ticaret yapan bir firma ile montaj hizmeti de veren bir firma ayrışıyor.

Pratik sonuç şu: komşunuzun sınıfına bakarak kendi durumunuzu çıkaramıyorsunuz. Kendi tescil kaydınızdaki koda bakmak tek güvenilir yol.

Bir de karma faaliyet durumu var. Hem ofis hem atölye barındıran bir işletmede sınıf, ana faaliyete göre belirleniyor ve tüm işyerini kapsıyor. Ofis bölümü ayrı bir sınıfta değerlendirilmiyor.

Çalışan Sayısı Hesabı

Tehlike sınıfı tek başına yetmiyor; süre hesabı için çalışan sayısı da gerekiyor. Burada da birkaç kural var.

  • Dâhil edilmez: işverenden iş alan alt işverenlerce çalıştırılan sigortalılar
  • Dâhil edilmez: mesleki eğitim ve yükseköğretim kanunları kapsamındaki öğrenci statüsündeki çırak ve stajyerler
  • Esas alınır: aynı işverenin birden fazla tescilli işyeri varsa SGK'daki tescil kayıtları

Son madde zincir işletmeler için önemli. Her tescilli işyeri ayrı değerlendiriliyor; toplam çalışan sayısı üzerinden tek bir hesap yapılmıyor.

Yani on şubesi olan bir zincir için on ayrı hesap çıkıyor. Şubelerin tehlike sınıfı aynıysa süre hesabı benzer ilerliyor, ama farklı faaliyet yürüten bir şube varsa onun için ayrı belge sınıfı gerekebiliyor.

Eğitim ve Risk Değerlendirmesi Tarafı

Tehlike sınıfının etkisi görevlendirmeyle bitmiyor. İki başlık daha doğrudan bağlı.

Çalışan eğitimleri. Temel İSG eğitiminin süresi ve yenileme aralığı tehlike sınıfına göre belirleniyor. Çok tehlikeli sınıfta hem süre daha uzun hem de yenileme daha sık.

Risk değerlendirmesi. Yenileme periyodu yine sınıfa bağlı. Bunun dışında işyerinde değişiklik olduğunda, yeni makine veya süreç eklendiğinde ve iş kazası yaşandığında da güncellenmesi gerekiyor.

Yani yanlış belirlenmiş bir tehlike sınıfı, eğitim sürelerini de risk değerlendirmesinin takvimini de yanlış kuruyor. Bu yüzden ilk ziyarette görevlendirilen iş güvenliği uzmanı genellikle önce tescil kaydını ve NACE kodunu kontrol ediyor.

Sık Yapılan Dört Hata

Kodu varsayımla belirlemek. "Biz ofisiz" demek yeterli değil. Kayıttaki kod ne diyorsa o geçerli.

Şube ile merkezi karıştırmak. Farklı tescilli işyerleri ayrı ayrı değerlendiriliyor, farklı sınıflarda olabiliyorlar.

Faaliyet değişimini bildirmemek. Yeni bir iş koluna girildiğinde tescil kaydının güncellenmesi gerekiyor.

Sınıfı düşük göstermeye çalışmak. Kısa vadede maliyet düşürüyor gibi görünse de, kaza sonrası incelemede bu tutarsızlık doğrudan aleyhe delil oluyor.

Tehlike Sınıfını Düşük Göstermek Ne Getiriyor?

Sahada zaman zaman karşılaşılan bir yaklaşım var: tescil kaydını fiilî faaliyetten daha düşük riskli bir kodla tutmak.

Kısa vadede ne kazandırıyor? Daha düşük belge sınıfı, daha az süre, daha düşük hizmet bedeli, daha kısa eğitim süreleri.

Peki bedeli ne? Bir kaza yaşandığında bilirkişi incelemesi fiilî faaliyete bakıyor, tescil kaydına değil. Kayıt ile saha ayrıştığında ortaya iki ayrı sorun çıkıyor: yükümlülüklerin eksik yerine getirilmiş olması ve bunun bilerek yapıldığı değerlendirmesi.

İkinci sonuç daha ağır. Kusur incelemesinde ihmal ile bilerek yapılan eksiklik aynı kefeye konmuyor. Bu yüzden sınıfı doğru belirlemek yalnızca mevzuat uyumu değil, bir savunma hazırlığı.

Az Tehlikeli Olmak Risksiz Demek Değil

Yaygın bir yanılgı var: az tehlikeli sınıf, tehlike yok anlamına geliyor sanılıyor.

Oysa bir ofiste yangın çıkışının kilitli olması, yükseltilmiş zemin altındaki tesisatın uygunsuzluğu veya devrilme riski taşıyan bir dolap, çok tehlikeli sınıftaki bir uygunsuzluk kadar ağır sonuç doğurabiliyor.

Ofis ve mağaza ağırlıklı bu segmentte görev yapan bir iş güvenliği uzmanı için ağırlık fiziksel tehlikelerden çok ergonomi, elektrik tesisatı, yangın güvenliği ve acil durum planlamasında yoğunlaşıyor. İş değişiyor, ortadan kalkmıyor.

Psikososyal riskler de bu segmentte öne çıkıyor. Uzun çalışma saatleri, yoğun ekran maruziyeti ve tükenmişlik, klasik risk değerlendirmesinin kolay kolay yakalayamadığı ama verimi ve kaza eğilimini doğrudan etkileyen başlıklar.

2025 sonrası bu segmentteki yükümlülük de netleşti: az tehlikeli sınıftaki 50'den az çalışanı olan işyerleri için defalarca ertelenen görevlendirme zorunluluğu 31 Aralık 2024'te sona erdi.

Yeni Kurulan İşletmeler İçin

İşyeri açılış aşamasındaysanız sıralama şöyle ilerliyor.

Önce tescil. SGK işyeri tescili yapılırken faaliyet konusuna uygun NACE kodu belirleniyor. Buradaki tercih sonraki her şeyi etkiliyor.

Sonra sınıf tespiti. Tehlike Sınıfları Tebliği'ne bakılarak hangi sınıfa girildiği belirleniyor.

Ardından süre hesabı. Çalışan sayısı ile çalışan başına düşen dakika çarpılarak aylık asgari süre çıkarılıyor.

Son olarak görevlendirme. Uygun belge sınıfına sahip kişiyle İSG-KATİP üzerinden sözleşme kuruluyor.

İlk üç adım atlanıp doğrudan dördüncüye geçildiğinde, yanlış belge sınıfıyla kurulan bir sözleşme sistem tarafından zaten reddediliyor. Ama tescil kodu fiilî faaliyetle örtüşmüyorsa sistem bunu fark etmiyor — o kontrolü yapması gereken taraf işveren ve görevlendirdiği iş güvenliği uzmanı oluyor.

Sıkça Sorulan Sorular

Tehlike sınıfımı nereden öğrenebilirim?

SGK işyeri tescil kaydındaki NACE koduna ve Tehlike Sınıfları Tebliği'nin ekindeki listeye bakarak. Kod tescil belgesinde ve e-Devlet üzerindeki işyeri bilgilerinde yer alıyor.

NACE kodumu kendim seçebilir miyim?

Kod fiilî faaliyete göre belirleniyor. Faaliyetle örtüşmeyen bir kod, kaza sonrası incelemede tutarsızlık olarak değerlendiriliyor.

Faaliyetim değişirse ne yapmalıyım?

Tescil kaydının güncellenmesi gerekiyor. Sınıf değiştiğinde mevcut görevlendirmenin de yeni sınıfa uygun olup olmadığı kontrol edilmeli.

Şubelerim farklı sınıfta olabilir mi?

Evet. Her tescilli işyeri ayrı değerlendiriliyor; aynı işverenin farklı işyerleri farklı tehlike sınıfına girebiliyor.

Az tehlikeli sınıfta görevlendirme zorunlu mu?

Evet. 31 Aralık 2024'te erteleme süreci sona erdi; 50'den az çalışanı olan az tehlikeli işyerleri de kapsama girdi.

Hem ofis hem atölye varsa sınıf nasıl belirleniyor?

Ana faaliyete göre belirleniyor ve tüm işyerini kapsıyor. Ofis bölümü ayrı bir sınıfta değerlendirilmiyor.

Tehlike sınıfı eğitim sürelerini de etkiliyor mu?

Evet. Temel İSG eğitiminin süresi ve yenileme aralığı ile risk değerlendirmesinin yenileme periyodu sınıfa göre değişiyor.

Aynı işi yapan iki firma neden farklı sınıfta olabiliyor?

Alt faaliyet kodları ayrıştığı için. Ana faaliyet aynı görünse de, uygulanan işlem farklıysa NACE kodu ve buna bağlı sınıf da farklı oluyor.

Sınıfı düşük göstermenin riski ne?

Kaza sonrası incelemede fiilî faaliyete bakılıyor. Kayıt ile saha ayrıştığında hem yükümlülükler eksik kalmış sayılıyor hem de bunun bilerek yapıldığı değerlendirmesi gündeme geliyor.

Yeni işyeri açarken sıralama nasıl olmalı?

Önce tescil ve NACE kodu, sonra tehlike sınıfı tespiti, ardından süre hesabı, en son İSG-KATİP üzerinden görevlendirme.

İş güvenliği uzmanlığı hakkında bilgi almak için https://umutelbir.com/is-guvenligi-uzmani-kimdir/ adresine tıklayın.