Pazar sabahıydı. Masada çay, kızarmış ekmek ve uzun zamandır ilk kez bir araya gelmiş olmanın sevinci vardı.

Baba, kızına dönüp iyi niyetle, “Neden artık bizimle hiçbir şey paylaşmıyorsun?” diye sordu.

Genç kız bir süre sustu. Gözleri doldu. Sonra yalnızca şunu söyledi:

“Çünkü sana bir şey anlattığımda beni dinlemiyorsun. Ya hemen çözüm söylüyorsun ya da nerede hata yaptığımı anlatıyorsun. Ben bazen sadece babamın beni duymasını istiyorum.”

Masada kimse konuşmadı. Babanın “Ben senin iyiliğini düşünüyorum” demesi kolaydı. Hatta haklı da olabilirdi. Fakat o anda önünde iki yol vardı: Haklılığını savunmak ya da kızının canının acıdığı yeri görmek.

İletişimin en zor tarafı da burada başlıyor.

Aynı ortamdayız fakat aynı ruh hâlinde değiliz. Birimizin önemsemediği bir söz, diğerinin yıllardır kapanmayan yarasına dokunabiliyor. Bu yüzden bazen tepkinin büyüklüğü söylenen son sözden değil, o sözün temas ettiği eski acıdan kaynaklanıyor.

O hâlde ilk güçlü soru şu olmalı:

“Bu söz neden canımı bu kadar acıttı?”

İnsanlar tartışma ile çatışmayı birbirine karıştırıyor. Tartışma, tartmaktan gelir; bilgiler, düşünceler ve seçenekler tartılır. Çatışmada ise amaç gerçeği bulmak değil, haklı çıkmaktır. Tartışmada zihinler yarışır, çatışmada egolar dövüşür.

Uluslararası hukuk derslerine giren Prof. Dr. Hasan Köni’nin anlattığı bir olay bunu zekice özetler. Uluslararası delegelerin katıldığı bir toplantıda Yunan delegesi konuşmaya başlar; söyledikçe Türkiye’ye yüklenir, ortam gerilir. Hikâyeyi dinleyenler dayanamayıp sorar:

“Hocam, siz ne yaptınız? Haddini bildirdiniz mi?”

Cevabı hem sakin hem komiktir:

“Biraz eğildim, söylediklerinin tümü İsveç delegesinin üzerine gitti.”

İşte sözlü dövüş sanatının en güçlü hamlelerinden biri: Her atılan sözü tutmamak.

Ben buna “ayıklama tekniği” diyorum. Karşınızdaki öfkeyle konuşurken cümlenin içinde hakaret, abartı, önyargı ve belki küçümseme olabilir. Hepsini üzerinize alırsanız kavga başlar. Önce zehirli kısmı ayıklayın. Sonra şu soruyu sorun:

“Bu sözün içinde beni ilgilendiren gerçek bir geri bildirim var mı?”

Bir sanatçı sahnedeyken seyircilerden biri sahneye hıyar atar. Sanatçı hıyarı yerden alır, salona gösterir ve sessizliği şu cümleyle bozar:

“Birisi kartvizitini unutmuş.”

Zekice bir karşılıktır; saldırıyı savuşturur. Yine de her ilişkide amaç karşı tarafı alkışlarla yenmek değildir. Bazen en büyük ustalık, son sözü söylemek değil, bağı korumaktır.

Bunun için “Saygısızsın” yerine “Sözümü kestin” demek gerekir. “Beni öfkelendirdin” yerine “Şu anda öfkeliyim” diyebilmek… Öfkenin altındaki ihtiyacı bulmak: Dinlenmek mi, görülmek mi, güvenmek mi? Ardından emir vermeden rica etmek: “Beni sonuna kadar dinler misin?”

Gerçek dinleme, cevap hazırlamak değil; sözün altındaki duyguyu duymaktır.

Bugün bir tartışmada kendimize şunu sorabiliriz:

“Ben bu insanı yenmek mi istiyorum, anlamak mı?”