ABD Başkanı Trump, İran'ın önemli transit yolu Hürmüz Boğazı‘nı yeniden açmaması halinde enerji santrallerine saldırı düzenlemekle tekrar tehdit etti. Aslında daha önce verdiği süreyi bir kez daha ertelediğini duyurdu. Geçtiğimiz Cumartesi günü de İran'a boğazı açması için 48 saat süre vermişti. Yeni uzatmanın 6 Nisan Pazartesi günü ABD Doğu saatiyle 20:00'de sona ereceğini söyledi.
* * * *
Wall Street'teki hisse senetleri Perşembe günü, savaşın başlamasından bu yana en büyük günlük düşüşü yaşadı. S&P 500 endeksi yüzde 1,7 düşerek, dört yıl sonra ilk kez üst üste beşinci haftalık kayıp dönemine girdi. Küresel petrol göstergesi olan Brent petrolün fiyatı ise yaklaşık yüzde 5,7 artarak varil başına 108,01 dolara yükseldi ve bu haftanın en yüksek seviyesine ulaştı.
* * * *
İran, boğazı fiilen abluka altına aldı. Şubat ayının sonundan bu yana yaklaşık 20 bin denizciyle birlikte iki binden fazla gemisi Basra Körfezi'nde mahsur. Normalde her ay yaklaşık 3.000 gemi boğazdan geçiyordu, Hürmüz Boğazı'nın her iki ucunda yüzlerce petrol tankeri bekliyor. S&P Global Market Intelligence'a göre, Basra Körfezi'nin bir tarafında 480'den fazla tanker ve diğer tarafında, Umman Körfezi'nde 300'den fazla tanker bekliyor.
* * * *
ABD Enerji Bilgi İdaresi'nin verilerine göre, 2025 yılında Hürmüz Boğazı'ndan günde yaklaşık 20 milyon varil petrol ve petrol ürünü geçti. Bu da yılda yaklaşık 600 milyar dolar değerinde enerji ticaretine denk geliyor. Petrol sadece İran'dan değil, Irak, Kuveyt, Katar, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi diğer Körfez ülkelerinden de geliyor.

Küresel petrol sevkiyatlarını izleyen TankerTrackers şirketine göre de, İran sularında da 55 petrol tankeri bulunuyor; bunlardan 18'i ham petrol yüklü, 37'si ise boş durumda.  Boğaz dar ve sığ. Gemilerin rotası İran'ın dağlık kıyılarına birkaç kilometre mesafede olduğu için geçiş riski yüksek. Denizcilik veri firması Kpler'e göre, savaşın başlamasından bu yana 17 gemi saldırıya uğradı.
* * * *
Boğazdaki bu durum, küresel petrol ve doğalgaz arzını tehdit ediyor. Bunun küresel enerji piyasalarına verebileceği zarar çokça yazılıyor, tartışılıyor. Bir yandan petrol fiyatları artıyor, diğer yandan fabrikaları çalıştırmak, elektrik üretmek ve evleri ısıtmak için doğal da eskisinden çok daha önemli bir rol oynuyor. Doğalgaz fiyatları da yükseliyor.
* * * *
Petrol ve doğalgaza ilaveten Hürmüz Boğazı’nın kimyasallar, metaller ve gübreler için de önemli olduğu gerçeği ise daha az konuşuluyor. Deniz taşımacılığındaki aksama, madencilik ve gıda üretimine kadar birçok sektörü etkileyerek enerji şokunu daha da ağırlaştırıyor.
* * * *
Örneğin helyumu ele alalım. Katar, geniş Ras Laffan sahasındaki doğal gaz üretiminin bir yan ürünü olan helyumun küresel arzının yaklaşık üçte birini karşılıyor. Sadece boğazdan ihracat engellenmekle kalmıyor, Ras Laffan'ın altyapısı da İran'ın saldırılarından uzun süreli hasar gördü. Bu, üretim sırasında çipleri soğutmak için helyum kullanan yarı iletken endüstrisi için kötü bir haber; Tayvan ve Güney Kore, tedariklerinin çoğunu Katar'dan alıyor
* * * *
Katar'ın yüksek saflıktaki helyumu kolayca ikame edilemiyor. Helyum ayrıca fiber optik, savunma sanayi ve tıbbi görüntüleme (gaz, MRI tarayıcılarını soğutuyor) için de önemli. Orta Doğu'nun küresel ihracatının yaklaşık yüzde 45'ini oluşturduğu kükürt tedarikindeki aksama , yarı iletken üretimini de olumsuz etkiliyor. Sülfürik asit, bakır, kobalt ve nikelin ayrıştırılması için madencilikte de hayati önem taşıyor. Bu üç metal de elektrikli araçlar için batarya üretiminde önemli rol oynuyor.
* * * *
Kükürtün en büyük kullanıcısı ise fosforlu gübreler üreten gübre endüstrisidir. Küresel gıda endüstrisi için daha da önemlisi, Körfez ülkeleri, küresel gıda üretiminin yaklaşık yarısını destekleyen azotlu gübreler için önemli üre ve amonyak kaynaklarıdır . Boğazdaki tıkanıklıklar, kuzey yarımkürede ekim sezonunun başlamasıyla birlikte üre fiyatlarında artışa ve gübre kıtlığına yol açıyor.
* * * *
Umarız bu savaş bir an önce sona erer. Johann Wolfgang von Goethe de ünlü eserlerinden Faust Trajedi, İkinci Bölüm. Stuttgart, 1832’de şöyle yazıyor. "Yine savaş! Bilge insan bunu duymaktan hoşlanmaz‘.