Antalya'nın ilk elektrik fabrikası, yok olma tehlikesiyle karşı karşıya

Türkiye'de Erken Cumhuriyet Dönemi'nde milli sanayileşme politikası Ankara, İstanbul ve İzmir gibi büyük kentlere odaklanmış olsa da Antalya'da da yaklaşık 30 adet küçük ölçekli sanayi yapısı inşa edildi. Bu yapılardan günümüze kısmen korunarak ulaşabilen Antalya Eski Elektrik Fabrikası, yerel halkın özel girişimiyle kuruldu. O döneme kadar aydınlatma için yağ kandilleri ve gaz lambaları kullanan Antalyalılar, bu fabrika sayesinde ilk defa elektrikli aydınlatma ile tanıştı.

'IŞIKLAR CADDESİ' İSMİNİ BU SANTRALDEN ALDI

Kentin elektriğe kavuşmasıyla birlikte, modern sistemle aydınlatılan ilk sokaklar santralin bulunduğu bölgenin çevresinde yer aldı. Fabrikadan gelen enerjiyle aydınlanan ve ışıl ışıl olan bu cadde, o döneme kadar gece karanlığına alışkın olan halk arasında 'ışıkların olduğu yer' olarak anılmaya başlandı. Halkın dilindeki bu tabir zamanla kalıcı hale geldi ve bugün Antalya'nın en sembolik noktalarından biri olan 'Işıklar Caddesi'ne adını verdi.

TEVFİK BEY DÜKKAN DÜKKAN GEZİP PARA TOPLADI

Fabrikanın hayata geçirilme süreci, emekli Halep Defterdarı Tevfik Bey'in çabalarıyla başladı. Tevfik Bey, elektrik fabrikası kurulması için açtığı banka hesabına para toplamak amacıyla hemen her gün şehrin uğrak noktalarını dolaşarak fikrini şehrin varlıklı kimselerine anlattı. Bu çalışmalar sonucunda 3 Nisan 1926 tarihinde Tevfik Bey öncülüğünde Antalya Elektrik Türk Anonim Şirketi kuruldu. Üretilen elektrik, kısıtlı bir alana verilmiş olsa da özellikle kamusal yapılarda ve sokak aydınlatmasında kullanılması halkın beğenisini topladı.

Kente elektriğin gelmesinde öncülük eden Tevfik Bey'e, daha sonra Soyadı Kanunu ile 'Işık' soyadı verildi, santralin hemen yanındaki yola da 'Tevfik Işık Caddesi' adı verilerek vefa borcu ödendi.

1975'TE KAPANDI, MAKİNE AKSAMLARI ÇALINDI

Yedi Arıklar Bölgesi'nde, denizden yaklaşık 35 metre yüksekte kurulan hidroelektrik santrali, arıkların yetersiz kalması, kentte yeni yapılan santraller ve ulusal elektrik ağına geçilmesinin de etkisiyle 1975 yılında kapandı. Kapanmasından sonra uzun yıllar atıl durumda kalan yapının zaman içinde makine aksamı çalındı.

Antalya Koruma Kurulu tarafından tescillenen tarihi yapının çatısı, güvenlik gerekçesiyle 2011 yılında tamamen kaldırıldı. 2012 yılında Muratpaşa Belediyesi tarafından yapının rölövesi alındı. Restorasyon projesi çizilmiş olmasına rağmen, bu proje gerçekleştirilmedi. 2017 yılında valilik nezdinde restorasyon protokolünün imzalandığı açıklanmasına rağmen tarihi fabrikanın durumunda bir iyileşme sağlanamadı.

Projesi hayata geçirilmeyen yapı hızla eskime ve yıpranmaya maruz kaldı. Antalya'nın sanayileşme ve modernleşme sürecinin bir simgesi olan kent merkezindeki bu endüstri mirası, tamamen yok olma tehlikesiyle karşı karşıya.

Armağan ALTUN/ANTALYA, (DHA)