Endemik bitki türü keşfedildi; İzmir göbek otu

İzmir'in Ödemiş ilçesinde Ovacık Platosu'nda yürütülen bilimsel çalışmalar sonucu, Batı Anadolu'ya özgü yeni bir bitki türü keşfedildi. Ege Üniversitesi (EÜ) ve Hacettepe Üniversitesi'nden (HÜ) araştırmacıların ortak çalışmasıyla tanımlanan türe, bilimsel isim olarak 'Umbilicus choripetalus' ve Türkçe olarak da 'İzmir göbek otu' adı verildi. Uluslararası bilimsel dergide yayımlanarak literatüre giren 'İzmir göbek otu', Türkiye'nin ilk endemik göbek otu türü oldu. Arazi çalışmaları, türün morfolojik incelemeleri ve bilimsel tanımı Ege Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü'nden Prof. Dr. Hasan Yıldırım ve Dr. Tuğkan Özdöl tarafından gerçekleştirildi. Türün genetik ve filogenetik analizleri Hacettepe Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü'nden Dr. Barış Özüdoğru ve Dr. Ilgın Deniz Can tarafından yapıldı. Çalışmanın laboratuvar süreçleri ve ölçümlerine Dr. Ademi Fahri Pirhan ve Dr. Şükrü Arasan katkı sundu. Arazi çalışmalarına ve makalenin değerlendirme sürecine Doç. Dr. Mehmet Maruf Balos destek verirken, Musa Geçit de saha çalışmaları ve türün yayılışına ilişkin gözlemleriyle çalışmaya katkı sağladı.

'TAÇ YAPRAKLARININ EN DİBE KADAR AYRIK OLMASIYLA DİĞER TÜRLERDEN AYRILIYOR'

Bitkiyi tanımlayan EÜ Botanik Bahçesi Herbaryum Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Yıldırım, “İzmir'in Ödemiş ilçesi Ovacık Yaylası civarında volkanik bir alanda yeni bir bitki türü keşfettik. Göbek otu olarak bilinen bir gruptan bitkiyi keşfettik. Özellikle taç yapraklarının en dibe kadar ayrık olmasıyla diğer türlerden ayrılması çok dikkatimizi çekmişti. Bunun üzerine çalışma başlattık. Çalışmada bitkinin bugüne kadar dünyada yayılış gösteren hiçbir göbek otuyla bire bir aynı olmadığını, farklar gösterdiğini ve yeni bir tür olduğunu gerek DNA çalışmalarıyla gerekse de morfolojik çalışmalarla ortaya koyduk" dedi.

Göbek otu türünün 'Umbilicus tropaeolifolius' ve 'Umbilicus paniculiformis' olmak üzere Mardin'de ve Sudan'da 2 yakın akrabası olduğunu belirten Prof. Dr. Yıldırım, "Mardin'de yayılış gösteren tür Irak, İran ve Orta Doğu'ya kadar uzanıyor. Sudan'daki ise tek noktada bilinen farklı bir tür. DNA çalışmalarında da bu 2 türle yakın akraba olarak çıkan tür, özellikle taç yapraklarının dibe kadar ayrılmasıyla net olarak bu türlerden ayrılan bir bitki olarak karşımıza çıkmaktadır" diye konuştu.

'HASSAS BİR POPÜLASYON DÜZEYİNE SAHİP'

Dünyada toplam 16 tane göbek otu türü olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Yıldırım, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Türkiye'de 7 tanesi bulunuyordu, bu türle birlikte ülkemizde 8 tane göbek otu oldu. İzmir göbek otu olarak bilim dünyasına tanıttığımız bilimsel adıyla 'Umbilicus choripetalus' adlı bitki türü ülkemiz adına tek endemik göbek otu olarak da literatüre girmiş oldu. Yaptığımız hesaplamalarda bitkinin alanda yaklaşık 550 civarında bireyi olduğunu tespit ettik. Uluslararası Tür Koruma Birliği'nin kriterlerine göre hassas bir popülasyon düzeyine sahip ve her an tehlikeye girebilecek düzeyde bir öneme sahip. Bu bakımdan bu alanda yapılabilecek herhangi bir taş ocağı, maden çalışmasını en baştan önünün kesilmesi ve izin verilmemesi gerekiyor. Dünyada sadece ülkemizde Ödemiş ilçesinde bulunan ve 550 kadar birey ile temsil edilen bu bitkinin korumasının bir an önce yapılması önem arz etmektedir."

Seza Nur ALPDÜNDAR/İZMİR, (DHA)