Motorin fiyatlarında bir ayda dev artış

Temmuz ayı boyunca akaryakıt tabelalarındaki değişim, ekonominin geniş bir kesimi için alarm zillerinin çalmasına neden oldu. Özellikle üretim, tarım ve lojistik sektörlerinin temel girdisi olan motorine gelen yüksek oranlı zamlar, yalnızca araç sahiplerinin değil, enflasyonla mücadele eden milyonlarca yurttaşın bütçesini doğrudan etkileyecek boyutlara ulaştı.

BİR AYDA LİTRE BAŞINA 16 LİRALIK SIÇRAMA

Fiyatlardaki tırmanış tablosu, maliyet artışının boyutunu net bir şekilde ortaya koyuyor. İstanbul Avrupa Yakası'nda 1 Temmuz'da 64,57 TL olan motorinin litre fiyatı, 31 Temmuz itibarıyla 80,97 TL'ye fırladı. Yurttaş ve üretici, yalnızca bir ay içinde litre başına 16,40 TL'lik ek bir maliyetle karşı karşıya kalırken, zam oranı yüzde 25,4 ile enflasyon rakamlarını katladı.

Aynı dönemde benzinin litre fiyatı 62,29 TL'den 67,18 TL'ye çıkarken (yüzde 7,9 artış), motorine yapılan zammın benzin zammını üçe katlaması, üretim ve taşımacılık sektörüne yönelik maliyet baskısının ağırlığını gösterdi.

VERGİ KALKANI İNDİ, YÜK POMPAYA BİNDİ

Motorin fiyatlarındaki sert yükselişte, Batı Asya'da artan jeopolitik gerilimlerin etkisiyle küresel piyasalarda 82-89 ABD Doları bandına yükselen petrol fiyatları ve Türk Lirası'ndaki değer kaybı etkili olurken, zamların asıl belirleyicisi iç piyasadaki vergi düzenlemeleri oldu.

Akaryakıt zamlarını yurttaş yansıtmadan sınırlayan Eşel Mobil sisteminin kademeli olarak rafa kaldırılması, zammın doğrudan ceplere yansımasına neden oldu. Daha önce petrol ve döviz kaynaklı maliyet artışları ÖTV indirimleriyle devlet tarafından sübvanse edilirken; yeni düzenlemeyle bu destek azaltıldı ve rafineri maliyetlerindeki artış doğrudan pompa fiyatlarına, oradan da yurttaşın sırtına yüklendi.

ÇİFTÇİYE HASAT DÖNEMİNDE AĞIR DARBE

Bu maliyet krizinden en derin yarayı ise tarım sektörü alıyor. Toprağın sürülmesinden ekime, ilaçlamadan sulamaya ve hasada kadar tüm aşamalarda motorine bağımlı olan çiftçi, rekor zamlara tam da hasat döneminde yakalandı.

• Bir biçerdöverin dekar başına yaklaşık 0,9 ila 2 litre motorin tükettiği hesaplandığında; üreticinin yalnızca yakıt maliyeti dekar başına 70-90 TL bandından 120-150 TL bandına sıçradı.
• Dekar başına 310 TL olarak belirlenen biçerdöver hasat ücretinin neredeyse yarısı artık doğrudan motorin giderinden oluşuyor.

Buna gübre, tohum ve ilaç gibi temel girdilerin nakliye maliyetlerindeki artış da eklendiğinde, üreticinin ayakta kalma şansı giderek daralıyor.

MALİYETLER RAFLARA, ZAMLAR SOFRAYA YANSIYACAK

Motorindeki artışın etkisi tarlada kalmıyor. Tarım ürünlerinin tarladan hale, halden depolara ve nihayetinde market raflarına ulaşması büyük ölçüde dizel araçlarla sağlandığı için, ulaşımdaki her artış doğrudan etiketlere yansıyor.

Üretimden taşımacılığa kadar geniş bir yelpazede maliyetleri katlayan bu yüzde 25'lik zammın, lojistik giderlerini yukarı çekerek gıda enflasyonunu daha da körüklemesi bekleniyor. Artan maliyetlerin önümüzdeki haftalarda çarşı ve pazardaki fiyatlara doğrudan yansıması kaçınılmaz görünüyor.

(Cumhuriyet)