Türkiye alarm veriyor: Çocuk nüfusu tarihi düşüşte

Türkiye'de 1970’te yüzde 48,5 olan çocuk nüfus oranı, 2025’te yüzde 24,8’e kadar indi, bu oran kötümser senaryoda 2100’de yüzde 10’unda altına düşebilecek. Düşen çocuk nüfus oranı, aynı yıl yüzde 17,6’lık AB ortalamasının henüz üzerinde.

Dünya'dan Naki Bakır'ın haberine göre, Türkiye’de doğum ora­nındaki düşüşe bağlı olarak çocuk nüfus ora­nı giderek düşmeye, nüfus yaş­lanmaya devam ediyor. Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK), “İstatistiklerle Çocuk, 2025” araştırması çarpıcı bulgular or­taya koydu. Buna göre 2025 so­nu itibarıyla 86 milyon 92 bin 168 kişi olan nüfusun 21 milyon 375 bin 930’unu, Birleşmiş Mil­letler tanımına göre 0-17 yaş grubunu kapsayan çocuk nü­fus oluşturdu. Önceki yıl yüz­de 25,5 olan çocuk nüfus ora­nı 2025’te yüzde 24,8’e kadar düştü. Çocuk nüfusun yüzde 51,3’ünün erkek, yüzde 48,7’si­nin kız olduğu belirlendi.

EN YÜKSEK ŞANLIURFA EN DÜŞÜK TUNCELİ

2025 itibarıyla en yüksek ço­cuk nüfus oranına sahip olan il, yüzde 43,3’le Şanlıurfa oldu. Bu ili yüzde 39,2 ile Şırnak, yüz­de 36,7 ile Mardin izledi. Çocuk nüfus oranının en düşük oldu­ğu ilin ise yüzde 15,9’la Tunce­li olduğu belirlendi. Düşük ço­cuk nüfus oranında bu ili yüzde 16,9’la Edirne ve yüzde 17,7 ile Kırklareli izledi.

2025’te toplam sayısı 26 mil­yon 977 bin 795 olan hanelerin yüzde 41,9’unda 0-17 yaş gru­bunda en az bir çocuk bulundu­ğu belirlendi. Bu hanelerin ille­re göre dağılımı incelendiğinde, 0-17 yaş grubunda en az bir ço­cuk bulunan hane halkı oranı­nın en yüksek olduğu ilin yüzde 68,2 ile Şanlıurfa, en düşük ol­duğu ilin yüzde 27,3’le Tunceli olduğu görüldü. Hanelerin yüz­de 19,1’inde 0-17 yaş grubunda bir çocuk, yüzde 14,1’inde iki ço­cuk, yüzde 5,7’sinde üç çocuk, yüzde 1,9’unda dört çocuk, yüz­de 1,1’inde ise beş ve daha fazla çocuk bulunduğu görüldü.

Türkiye’nin yıllar itibarıyla sürekli düşen çocuk nüfus ora­nının Avrupa Birliği (AB) üye ülkelerinden hala yüksek an­cak, geçen yıl onu biraz daha yakınsadı. AB üyesi 27 ülke ortalamasın­da, 2024 yılın­da yüzde 17,8 olan çocuk nüfus ora­nı da 2025’te yüzde 17,6’ya geriledi. AB’de en yüksek çocuk nü­fus oranına sahip ülke­ler yüzde 22,7 ile İrlan­da, yüzde 20,4’le Fransa ile İsveç. Çocuk nüfus oranı­nın en düşük olduğu ülkelerin ise yüzde 14,5’le Malta, yüz­de 14,9’la İtalya, yüzde 15,5’le Portekiz olduğu belirlendi. Türkiye ve AB ortalaması ço­cuk nüfus oranları arasında­ki marj 7,7 puandan 7,3 puana geriledi.

2100’DE ÇOCUK NÜFUS ORANI YÜZDE 14,5 OLACAK

Türkiye’de 1970 yılında top­lam nüfusun yüzde 48,5’ine ula­şan, izleyen dönemde sürek­li düşerek 1990’da yüzde 41,8’e, 2000’de yüzde 35,2’ye, 2010’da yüzde 30,8’e, 2020’de yüzde 27,2’ye gerileyen çocuk nüfus, 2025’te ilk kez yüzde 25’in altı­na inmiş oldu. Nüfus projeksi­yonlarının demografik göster­gelerdeki mevcut yapının de­vam edeceğini varsayan ana senaryosuna göre çocuk nü­fus oranının 2030 yılında yüz­de 22,1, 2040 yılında yüzde 17,9, 2060 yılında yüzde 16,9, 2080 yılında yüzde 15,2 ve 2100 yılın­da yüzde 14,5 olacağı öngörüldü.

Ancak doğurganlık göster­gelerindeki hızlı düşüş eğili­minin devam edeceğini varsa­yan düşük senaryoya göre ço­cuk nüfus oranının 2030 yılında yüzde 22,0, 2040’ta yüzde 16,7, 2060’da yüzde 13,9, 2080’de yüzde 11,1 ve 2100 yılında yüzde 9,9 olacağı tahmin ediliyor.

Doğurganlığı artırıcı önlem­lerin etkili olacağını varsayan yüksek senaryo ise çocuk nü­fus oranının 2030 yılında yüz­de 22,3, 2040’ta yüzde 18,9, 2060’da yüzde 18,7, 2080’de yüzde 18,9, ve 2100 yılında yüzde 18,6 olabileceğini gösteriyor.

UZUN VADEDE RİSK ARTIYOR

Türkiye açısından sonuçları değerlendiren uzmanlar çocuk nüfus oranının düşmesinin uzun vadede ekonominin yapısını kökten değiştireceğini belirtiyor. Bu trendin kısa vadedeki etkisi “Demografik fırsat penceresi” olduğu; çocuk nüfus azalırken çalışma çağındaki nüfusun (15–64 yaş) payının bir süre artacağı, bunun da iş gücü, tasarruf oranı artışını getireceği, büyümenin hızlanacağı, kişi başına milli gelirin artacağı belirtiliyor. Ancak yüksek istihdam, verimli üretim, iyi eğitim sistemi olmazsa bu demografik avantajın boşa harcanacağı vurgulanıyor. Orta vadede (birkaç on yıl sonra) iş gücüne katılımın ve üretim kapasitesinin düşmesi, büyümenin yavaşlaması olası sonuçlar olarak sayılıyor. Uzun vadede ise çalışan başına emekli sayısı ve sağlık harcamalarının artması, sosyal güvenlik sisteminin maliyetinin büyümesi, kamu mali dengelerinin bozulması şeklinde “yaşlanma ekonomisi” olgusunun ortaya çıkacağı belirtiliyor. Genç nüfus azaldıkça tüketim kalıplarının değişeceği, ekonomide yenilik kapasitesinin azalacağı, iş gücü açığının dış göçle kapatılma ihtiyacı doğacağı kaydediliyor.

DİKKAT ÇEKEN BULGULAR

* 2025 itibarıyla çocuk nü­fusun yüzde 22,7’si 0-4 yaş, yüzde 28,8’i 5-9 yaş, yüzde 30,5’i 10-14 yaş ve yüzde 18’i 15-17 yaş grubunda.

* 2024 verisine göre canlı doğan bebek sayısı, 937 bin 559 oldu. Hastanede gerçekleşen doğumların 2010’da yüzde 91,6 olan canlı doğumlar içindeki oranı, 2024’te yüzde 99,4’e çıktı.

* 2023’te yüzde 98,8 olan 5’li karma aşı 3 doz ile aşılama oranı 2024’te yüzde 96’ya indi.

* 2022-2024 sonuçlarına göre doğuşta beklenen yaşam süresi, Türkiye geneli için 78,1 yıl, erkekler için 75,5 yıl ve kadınlar için 80,7 yıl oldu.

* Türkiye’de 7 yaşına ulaşan bir çocuğun kalan yaşam süresi ortalama 72,1 yıl, erkek çocuklar için 69,5 yıl ve kız çocuklar için 74,7 yıl.

* Çalışma çağının başlangıcı olan 15 yaşındaki çocuklar için kalan yaşam süresi 64,3 yıl. Erkek çocuklar için 61,7 yıl olan bu süre kız çocuklar için 66,9 yıl.

* En popüler bebek isimleri: 2025’te doğan erkek bebeklerin 7 bin 527’sine Alparslan, 6 bin 36’sına Göktuğ, 5 bin 393’üne Metehan, kız bebeklerin 8 bin 751’ine Alya, 7 bin 731’ine Defne, 7 bin 603’üne ise Gökçe ismi verildi.

* Türkiye’de 2025 yılında 0-17 yaş grubunda en çok kullanılan erkek çocuk isimleri Yusuf, Mustafa ve Ömer; kız çocuk isimleri ise Zeynep, Elif ve Ecrin.

* Çalışma çağındaki yüz kişiye düşen çocuk sayısını ifade eden çocuk bağımlılık oranı, 2019-2025 arasında yüzde 34,1’den yüzde 29,7’ye düştü.

* Ana senaryosuna göre çocuk bağımlılık oranının 2030’da yüzde 25,5, 2040’ta yüzde 22,1, 2060’ta yüzde 23,3, 2080’de yüzde 23,4, 2100’de yüzde 21,5 olacağı öngörüldü.

* 2024 yılında ilk kez özel gereksinim raporu alan çocukların sayısı 96 bin 83 oldu. Bunların yüzde 62,6’sını erkek, yüzde 37,4’ünü ise kız çocuklar oluşturdu.

* Okul öncesi eğitim seviyesinde 5 yaş net okullaşma oranı, 2024/’25 öğretim yılında yüzde 82,5 oldu. Bu oran erkek çocuklarda yüzde 82,8, kız çocuklarda yüzde 82,3.

* 2024/’25 öğretim yılı net okullaşma oranı ilkokul seviyesinde yüzde 95,4, ortaokul seviyesinde yüzde 89,1 ve ortaöğretim seviyesinde yüzde 82,9 oldu.

* 2024/’25 eğitim ve öğretim döneminde ilkokul tamamlama oranı yüzde 98,6, ortaokul tamamlama oranı yüzde 96,6, ortaöğretim tamamlama oranı yüzde 81,3 oldu.

* Türkiye genelinde 2024/’25 eğitim ve öğretim döneminde örgün eğitime devam eden öğrenci sayısı 17 milyon 956 bin 523; bunların yüzde 51,3’ü erkek, yüzde 48,7’si kız.

* Özel öğretim kurumlarında örgün eğitime devam eden işitme, görme, ortopedik ve hafif düzeyde zihinsel engelli öğrenci sayısı ise 602 bin 729 ve örgün eğitimdeki öğrencilere oranı yüzde 3,4’ü. Bu öğrencilerin yüzde 62,7’si erkek, yüzde 37,3’ü kız.

* 2025 yılında toplam nüfusta yüzde 27,9 olan yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altındakilerin oranı çocuk nüfusta yüzde 36,8.

* Resmi kız çocuk evlilikleri azaldı: 16-17 yaş grubu kız çocuk resmi evlenmelerinin toplam resmi evlenmeler içinde 2002’de yüzde 7,3 olan oranı 2025’te yüzde 1,5’e düştü.

* 2025 itibarıyla babası ölmüş etmiş çocuk sayısı 251 bin 929, sadece annesi ölmüş çocuk sayısı 79 bin 214, hem annesi hem babası ölmüş çocuk sayısı ise 4 bin 907.

* 2025 itibarıyla kuruluş bakımı altında çocuk sayısı 15 bin 508, mevcut koruyucu aile sayısı 9 bin 96, koruyucu aile yanında bakımı sağlanan çocuk sayısı ise 10 bin 841. 2025’te 681 çocuk evlat edindirildi.

* 2025’te 193 bin 793 çift boşandı; kesinleşen davalar sonucunda 191 bin 371 çocuk velayete verildi. Çocukların velayetinin yüzde 74,6’sı anneye, yüzde 25,4’ü ise babaya.

* 2024 yılında 1-17 yaş grubunda çocuk ölümleri 1.538’le en fazla, dışsal yaralanma ve zehirlenmeler nedeniyle gerçekleşti.

* 2009 yılında binde 13,9 olan bebek ölüm hızı 2024’te binde 9’a düştü. Doğumdan sonraki beş yıl içinde ölme olasılığını ifade eden beş yaş altı ölüm hızı, bu dönemde binde 17,7’den binde 11,1’e indi.

(Odatv.com)