Karanlıkta kör geçiş! Hürmüz’de yeni oyun

ABD ile İran arasındaki savaşta çatışmaların yanı sıra dünya gündemini en çok meşgul eden başlıklardan biri küresel enerji arzının yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı krizi oldu. Nisan ayından bu yana taraflar arasında devam eden “ne savaş ne barış” durumu, Hürmüz geçişleri için ise “ne tam açık ne tam kapalı” seyrinde devam ediyor. Savaş öncesi günde yaklaşık 100 geminin geçiş yaptığı Hürmüz’den savaşın ilk haftalarında seyir neredeyse tamamen dururken, son haftalarda ise belirli sayıda geçiş yaşanıyor. Boğaz’dan geçiş ücreti talebinde bulunan İran, cumartesi günü 28 geminin Devrim Muhafızları Ordusu (DMO) koordinasyonunda boğazdan geçtiğini duyururken, bazı tankerler ise ABD’nin de yönlendirmesiyle tehlikeli bir geçiş yöntemine başvuruyor. Amerikan Wall Street Journal gazetesinin haberine göre Körfez’de beklemenin maliyetini taşıyamayan bazı şirketler vurulma tehlikesini göze alarak “karanlık seyirle” Boğaz’dan çıkmayı başardı.

Bazı tankerler Hürmüz Boğazı’ndan geçebilmek için denizcilik sektöründe “karanlık seyir” olarak bilinen yönteme başvuruyor. Gemiler gece saatlerinde ışıklarını kapatıyor ve normal şartlarda konum, rota ve kimlik bilgilerini diğer gemilere ileten AIS (Otomatik Tanımlama Sistemi) cihazlarını devre dışı bırakıyor. Böylece elektronik haritalarda görünmeleri zorlaşıyor ve İran tarafından tespit edilme riskini azaltmaya çalışıyorlar. Bazı gemiler geçiş sırasında ABD ordusuyla temas halinde. Amerikan güçleri radar ve insansız hava araçlarıyla bölgeyi izleyerek kaptanlara ne zaman AIS sistemlerini kapatmaları gerektiği ve İran kaynaklı olası tehditlere nasıl yanıt vermeleri gerektiği hakkında yönlendirme yapıyor.

CİDDİ GÜVENLİK RİSKLERİ VAR

Geçen hafta iki milyon varil ham petrol taşıyan bir Yunan süpertankeri ile önceki hafta Çin’e ait Vicstar adlı gübre taşıyan gemi de bu yöntemi tercih etti. Son günlerde gemileri geçen iki Yunan armatör de müşterilerinin kendilerine yüklerini aynı yöntemle geçirip geçiremeyeceklerini sormak için temas kurduğunu aktarıyor. Ancak bu yöntem ciddi riskler de taşıyor. AIS kapalı olduğunda gemiler birbirlerini elektronik haritalarda göremiyor, yalnızca radar yardımıyla seyrediyor. Radarda gemi ismi görünmediği için iletişim ve koordinasyon zorlaştığından, mürettebat karşı geminin nasıl manevra yapacağını önceden tespit etmekte zorlanıyor. Bu nedenle birkaç saat süren geçiş boyunca köprüüstünde deneyimli personelin sürekli radar takibi yapması gerekiyor.

MALİYETLER MECBUR EDİYOR

Gemileri bu riskli yönteme yönelten temel neden, Basra Körfezi’nde beklemenin giderek ağırlaşan maliyeti. Denizcilik analistlerine göre büyük petrol tankerlerinin hareketsiz şekilde beklemesinin günlük maliyeti yakıt, mürettebat ve operasyon giderleriyle birlikte 10 bin ila 15 bin dolar arasında değişiyor. Bölgenin savaş riski taşıyan deniz sahası ilan edilmesi nedeniyle mürettebatlara savaş primi ödeniyor ve bazı personel normal ücretlerinin iki katını alıyor. Sigorta maliyetleri de denizcilik firmaları için ayrı bir yük. Savaş öncesinde gemi değerinin yaklaşık yüzde 0.25’i seviyesinde olan savaş bölgesi sigortaları bugün yüzde 2.5 ila 4 aralığına çıktı. Sigorta şirketlerinin “geçerseniz primin bir kısmı iade” politikası da şirketler için yeni bir teşvik oluşturdu. Bu nedenle birçok armatör için riskli bir gece geçişi, haftalar hatta aylar süren bekleyişten daha katlanılabilir bir seçenek olarak görülüyor.

(Hürriyet)