Açık büfe psikolojisi: Gözümüz neden doymuyor

Kahvaltı sofraları, özellikle açık büfe ve serpme kahvaltı kültüründe en fazla gıda israfının yaşandığı alanlardan biri olarak öne çıkıyor.

Dünya gazetesi yazarı Aydil Durgun, “Açık büfede gıda atığı sorununa bilimsel çözüm” başlıklı köşe yazısında, açık büfe kahvaltılarda menüden siparişe göre iki kat daha fazla gıda atığı oluştuğuna dikkat çekti.

Durgun’un aktardığına göre Bologna Üniversitesi ile Norveç merkezli NORCE araştırmacıları, Avrupa Birliği destekli CHORIZO projesi kapsamında sanal bir açık büfe modeli oluşturdu. Ajan tabanlı modelleme yöntemiyle yapılan çalışmada, müşterilerin hangi koşullarda daha az gıda israfı yaptığı incelendi.

MESELE AÇLIK DEĞİL

Yazıda, meselenin açık olmadığı şöyle belirtildi:

"Açık büfe müşterilerinin çeşit çeşit yemek karşısında gözlerinin dönmesinin pek çok nedeni var an­cak gerçekten aç olmaları bu liste­nin sonlarında yer alıyor. Aslında elinde tabakla açık büfe stantla­rı arasında kim bilir kaçıncı turu­na çıkmış müşterinin karar meka­nizmasında en çok kültürel ve çev­resel etkiler rol oynuyor. Örneğin en çok Rusların en az Avusturyalı müşterilerin yemekleri çöpe gidi­yor. Müşterinin yaşı da oluşan gıda atığı miktarında etkili. Görünen o ki çocukların minik midesi doysa da gözleri doymuyor. İsrafı azalt­maya yönelik uyarıların ise tonu önemli. Pasif agresif uyarılar ama­cının tam tersi bir etki yaratıyor."

FAZLA DOLDURAN MÜŞTERİ AYNI DAVRANIŞI SERGİLEMEYE DAHA YATKIN

Araştırmada, açık büfede israfı azaltan en önemli unsurun “sürdürülebilir yaşam tarzı” motivasyonu olduğu belirlendi. Sosyal çevrenin de tüketici davranışını etkilediği, tabaklarını fazla dolduran müşterileri görenlerin aynı davranışı sergilemeye daha yatkın olduğu kaydedildi.

Çalışmada tabak boyutunun da israf üzerinde etkili olduğu görüldü. Küçük tabak kullanan müşterilerin açık büfeye birden fazla kez gitse bile aldıklarını bitirmeye daha yatkın olduğu tespit edildi. Buna karşılık açık büfede geçirilen süre ve yemek çeşitliliğinin etkisinin sınırlı kaldığı belirtildi.

Yazıda, Eurostat’ın 2025 verilerine göre Avrupa’da her yıl 58 milyon tonun üzerinde gıda atığı oluştuğu, bunun piyasa değerinin 132 milyar euro olduğu aktarıldı. Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nun 2024 Gıda Atık Endeksi’ne göre ise dünya genelinde 1 milyar tondan fazla gıda atığı oluştu.